Zmienna linia wybrzeża -...

Zmienna linia wybrzeża

Wybrzeże to miejsce, gdzie spotyka się zarówno niszcząca, jak i twórcza energia morza i gdzie ląd nieustannie ginie, by jednocześnie nieustannie się odradzać. Niektóre formy wybrzeża mają silnie rozczłonkowaną linię w wyniku zalania przez topniejące lodowce głęboko wciętych dolin rzecznych; w innych miejscach, gdzie ląd, wciśnięty ciężarem lodu, powoli dźwiga się po ustąpieniu lądolodu, morze wycofuje się stopniowo na znaczną odległość. Morze potrafi dokonać najszybszych i bardzo widowiskowych zmian - w ciągu jednej nocy wyżłobić stromy klif lub z dnia na dzień uformować piaszczystą plażę.

Fale oceaniczne są najpotężniejszą maszyną na świecie. Te, które atakują Europę Zachodnią, rodzą się u wybrzeży Ameryki Południowej i pchane wiatrem, nabierają siły pokonując odległość 10 tys. km. To, czego dokonują na końcu wędrówki, zależy w dużej mierze od ukształtowania terenu. Jeśli dno przy brzegu łagodnie opada, uderzające weń fale przekształcają się w prąd skierowany ku przylądkom, podczas gdy piasek i inne osady porwane z dna odkładane są w zatokach.

Na krajobraz wybrzeża olbrzymi wpływ ma rodzaj skał. Skały twarde - granit i niektóre wapienie - bardzo wolno ulegają nawet impetowi sztormu, choć morze mimo wszystko podcina je, żłobiąc jaskinie, łuki, półki oraz klify o wysokości przekraczającej 600 m. Inaczej morze oddziałuje na skały mniej odporne. Nieustannie rozkrusza je i zabiera powstające rumowisko, powodując osunięcia lądu oraz powiększanie zatoki. Skarpy brzegowe są niskie i rozmywane, a rumosz przenoszony jest wzdłuż wybrzeża, tworząc plaże oraz żwirowe i kamieniste ławice. Rośliny mogą w nich wprawdzie nieśmiało zapuszczać korzenie, lecz o ile nie nagromadzą się osady i ochronne ławice, zostaną z pewnością zmyte przez następny sztorm.

Źródło: Guy Arnold [i in.], Przewodnik po świecie. Ilustrowana encyklopedia geograficzna.; Przegląd Reader's Digest, Warszawa 2000