Rodzaje pogody i wiatru -...

Rodzaje pogody i wiatru

Główną przyczyną powstawania rozmaitych rodzajów pogody jest różnica temperatur między biegunami i równikiem. Równik otrzymuje od Słońca więcej ciepła, niż go emituje w przestrzeń pozaziemską – bieguny tracą więcej ciepła wysyłanego w przestrzeń, niż otrzymują od Słońca. W wyniku ruchu obrotowego Ziemi warstwa atmosfery na równiku jest grubsza i – jeśli inne czynniki są jednakowe – ciśnienie na równiku jest wysokie.

Jednakże te inne czynniki przeważnie nie są jednakowe. Intensywne nagrzewanie okolic równikowych sprawia, że gorące, nasycone wilgocią powietrze unosi się, tworząc strefę niskiego ciśnienia (międzyzwrotnikową strefę niskich ciśnień), a pas wysokiego ciśnienia, jakie tam powinno panować, dzieli się na dwie – przesuwające się ku zwrotnikom – części. Powstały wskutek tego układ pasów ciśnienia tworzy system wiatrów.

Wiatry wieją w kierunku równika i w kierunku układów niskiego ciśnienia, na średnich szerokościach geograficznych (23,5-66,5° półkuli płn. i płd.), od strony pasów wysokiego ciśnienia na zwrotnikach. Wiatry kierują się także do stref klimatów umiarkowanych z regionów wysokiego ciśnienia polarnego. Obrót Ziemi zmienia w pewnym stopniu kierunek wiatrów, np. „odciągając” pasaty zwrotników ku zachodowi.

W strefie klimatów umiarkowanych obrót Ziemi uruchamia stałe wiatry zachodnie, które wywierają istotny wpływ na pogodę w Europie, Ameryce Północnej i Australii. Taki układ panuje na powierzchni Ziemi, wyżej jednak wieją wiatry skierowane przeciwnie (antypasaty).

Cyrkulacja powietrza nad globem, która ostatecznie przenosi ciepło w kierunku biegunów, składa się z szeregu tzw. komórek Hadleya. Gdyby Ziemia była gładką kulą, ruch wiatrów byłby stały i niezmienny, a wszystkie rodzaje pogody można byłoby przewidzieć. Jednakże prądy powietrza ulegają odkształceniom przez góry, doliny, lądolody i pustynie – a nawet na skutek ciepła, jakie emitują miasta. Poważny wpływ wywierają przeciwstawne cechy lądu i morza, co oddziałuje na klimat morski na wszystkich szerokościach geograficznych. Lądy ocieplają się i oziębiają szybciej niż woda, a więc są cieplejsze niż morze latem i chłodniejsze zimą. Ma to istotny sezonowy wpływ na wiatr i pogodę w ciągu roku (pory roku) z tych samych przyczyn, jakie kształtują ich dobowy przebieg na wybrzeżach. Za dnia występują tam chłodne powiewy od morza, wypierając ciepłe powietrze unoszące się znad lądu; nocą natomiast, ponieważ morze jest cieplejsze, a ląd się ochładza, cały ten cykl ulega odwróceniu.

Na średnich szerokościach geograficznych, na północ i południe od zwrotników, pogodą rządzą NIŻE (CYKLONY) i WYŻE (ANTYCYKLONY). Są to wiry powietrza uruchamiane przez obrót Ziemi i pojawiające się na niskich wysokościach, gdzie ciepłe powietrze z umiarkowanych stref klimatycznych spotyka powietrze polarne napływające znad biegunów.

Przeczytaj artykuły - Ciekawe oblicze Świata

Źródło: Guy Arnold [i in.], Przewodnik po świecie. Ilustrowana encyklopedia geograficzna.; Przegląd Reader's Digest, Warszawa 2000